Türkiye ekonomisinde dayanıklı tüketim malları (otomobil ve konut) üzerinden gelişen “Vergi-Fiyat-Ölçek” döngüsü, üretken sermayeyi piyasadan çekerek statik varlıklara hapsetmektedir. Bu durum sadece bir enflasyon sorunu değil, bir sistem tasarım hatasıdır.

Temel Bulgular:
Ölçek Ekonomisinin Kaybı: Yükselen fiyatlar talebi kısıtlamakta, düşen satış hacmi ise birim sabit maliyetleri artırarak kârlılığı eritmektedir. Bu durum, fiyat artışlarını kalıcı bir sarmala dönüştürmektedir.

Verginin Kapitalizasyonu: Özellikle otomobil grubundaki yüksek ÖTV yükü, bir maliyet unsuru olmaktan çıkıp varlığın ayrılmaz bir parçası (sermaye) haline gelmiştir. Bu durum, piyasada “aşağı yönlü fiyat katılığını” tetiklemekte ve suni bir varlık değeri yaratmaktadır.

Sermayenin Yanlış Tahsisi: İşletme sermayesi yüksek faiz ve risk ortamında erirken; likidite, katma değer üreten alanlar yerine vergi korumalı gayrimenkul, otomobil ve spekülatif altın yatırımlarına kaçmaktadır.

Stratejik Riskler:
Vergi tabanının reel kazanç yerine dolaylı vergiler üzerinden daralması.

Girişim ekosisteminin finansman yetersizliği nedeniyle sürdürülebilirliğini kaybetmesi.

Kayıtdışı el değiştirme ve devir değeri gizleme eğilimlerinin artması.

Asgari ücret, sadece bir geçim rakamı mı yoksa ekonomiyi kilitleyen hantal bir katsayı mı? Mevcut “aylık toptancı” yaklaşımın yarattığı makroekonomik sıkışıklığı, saatlik ücret modelinin neden kaçınılmaz bir teknolojik zorunluluk olduğunu ve kayıtdışılıkla mücadelede fiyatLAB’ın sunduğu şeffaf çözüm yollarını inceliyoruz.

Öne Çıkan Başlıklar:
Katsayı Esareti: Asgari ücretin sigorta priminden cezalara kadar her alanda referans alınması, enflasyonist baskıyı nasıl tetikliyor?

Aylık Değil Saatlik: 225 saatlik hantal hesaplama yerine, teknolojinin imkanlarıyla fiili çalışmayı esas alan modern modele geçiş.

Piyasa vs. Yasalar: Bir temizlik hizmetinin saatlik piyasa değeri (422,5 TL) ile yasal asgari ücret (115,58 TL) arasındaki uçurum bize ne anlatıyor?

İşveren İçin Risk Yönetimi: Gerçek maaşları asgari göstermek bir finansman aracı mıdır yoksa büyük bir hukuki risk mi?

Sonuç: Gelir dağılımını düzeltmek için asgari ücretin “ne kadar” olduğundan ziyade “nasıl” hesaplandığına odaklanmalıyız. Verimlilik ve doğal ücret dengesi için saatlik birim şart.

Seçim sonrası ekonomi yönetimimizde değişiklikler oldu ve yeni yöneticilerin uygulayacakları politikaları hepimiz merak ediyoruz. Öncelikli sorunlar olarak;

– enflasyon (fiyatların yükselişi),

– hayat pahalılığı (gelirlerin ihtiyaca yeterli olmaması),

– devalüasyon (Ulusal paranın yabancı paralara karşı değerinin düşmesi) ön plana çıkıyor. Merkez bankasının, kanununda tanımlanan, temel amacı ise fiyat istikrarının sağlanması. Bu sorunlar ise fiyat istikrarını bozan etmenler olarak öne çıkıyor.
Türkiye’nin ortodoks politikaları uygulama veya uygulasa bile sonuç alma olanağı maalesef yoktur. Heterodoks politikalar ise zaman kazandırma fonksiyonunu kaybetmiş görünüyor.
Muhtaç olduğumuz kaynak gözümüzün önünde durmaktadır.

Kira bedellerinin tam olarak belirlenmesini düzenleyen bir mevzuat ve buna uymamanın karşılığında ceza düzenlemesi yok. Kira bedellerinde geçici olarak artış için konulan %25’lik sınırın hukuki olup olmadığı da tartışmalı. Kira geliri gayrimenkul sermaye iradı olarak takip eden yılda beyan edilip vergileniyor. Kira bedellerinin artmasını engellemek için kullanılabilecek bir vergisel argüman da yok, zira geçmişe yönelik vergileme de olmaz. Çözüm, kira tavanının emlak vergi değerine bağlanmasıdır.

Vergi Usul Kanununda emsal kira bedeli düzenlemesi var ama sadece vergilendirmeye esas. Temel yaklaşım, yakınlar dışında bedelsiz kira olmaz, almamış olman vergi ödememeni gerektirmez mahiyetinde. Emsal kira bedeli asgari kira bedelinin ne olması gerektiğine delalet edebilir ama azamisi için bir anlam ifade etmez.

Depremin barınma sorunlarından başka sorunlara da sebep olabileceğini akıldan çıkarmamak gerekir. Depreme hazırlığı, sadece bina inşaatına indirgemenin ne kadar eksik olduğunu 24 yıl içerisinde görme durumunda kaldık. Şehirlerimizi dengesiz bir şekilde büyümesine temel sebeplerin ekonomik aktivitelerin belli yerlerde toplanması ve tarım politikasındaki yanlışlıklar nedeniyle kırsal ekonominin zayıflaması olduğunu göz önüne almak gerekir. Şehirlerde yaşamaya talebin artması altyapı hizmetlerini zorlaştırdığı gibi, ekonomik aktivitesi yoğun bölgelerde oluşan rantlardan faydalanmak isteyen aşırı serbest piyasa aktörlerinin kuralları ve genel politikaları umursamadan yapı üretmesine sebep olmaktadır. Çarpık ve kontrolsüz şehirleşmenin, depremin yıkıcı etkilerinin büyümesinin en önemli sebebi olduğu herkes tarafından kabul edilmektedir.